از آغاز قرن نهم / سوم ه . مكتب يونانى در قلمرو جغرافياى رياضى عربى ، دو مكتب ديگر را از ميدان به در كرد ، و توان گفت كه از نيمهء قرن نهم / سوم ه . به حق مكتب رايج به شمار بود . ضعف مقاومت مكتبهاى هندى و ايرانى از اين جهت بود كه غالب مؤلّفات ترجمه شدهء آن ، رنگ عملى صرف داشت و فقط به ذكر قواعد و طريقهء به كار بردن زيجها مىپرداخت و توجّهى به ذكر براهين و دلايل نداشت ، 80 و منجّمى كه بدان بس مىكرد نمىتوانست از مرحلهء تقليد بالا رود ، زيرا در كار تحليل نظرى و تطبيق قواعد مسلّط نبود و در رصدهاى شخصى و ملاحظات دقيق حاصل از تجريه ، تمرين كافى نداشت . وقتى مسلمانان با مؤلّفات اقليدس و بطلميوس آشنايى يافتند ، متوجّه شدند كه به چنين روشى احتياج دارند . بهترين شاهد مطلب ، عباراتى است كه بتّانى دربارهء بطلميوس گفته است : گر چه در اين باب كنجكاوى كرده و علل و اسباب را به برهان هندسى و رياضى كه صحت و واقعيت آن مسلّم است آشكار ساخته ولى فرموده كه بايد پس از او دقت و امتحان شود ، و گفته كه ممكن است به طول زمان ، رصدهاى او نيازمند تجديد نظر و اصلاح شود ، چنان كه او خود در مورد ابرخس و ديگران چنين كرده است ، و اين از جلالت صناعت است كه آسمانى و معتبر است و دريافت آن جز بتقريب ميسّر نيست . 81 مسلّم است كه ميراث يونانى مآبى وسعت و شمول بيشتر داشت و عربان به صورت جامعترى آن را فرا گرفتند ، و اين امتيازى بود كه نفوذ دانش يونانى در زبان عربى نسبت به مكتب ايرانى و هندى به دست آورد . ميراث هندى و ايرانى به صورت مؤلّفات جدا جدايى بود كه در نتيجهء كوششهاى فردى به وجود آمده بود . به عكس ، دربارهء ميراث يونانى كار منظم انجام گرفته بود . « خزانة الحكمة » يا « بيت الحكمة » - كه چون فرهنگستانى بود براى ترجمه ، با كتابخانهء مخصوص - از دوران هارون الرشيد ( 786 - 809 / 170 - 193 ه . ) آغاز شد و مأمون ( 813 - 833 / 198 - 218 ه . ) ، با گماشتن هيئت خاص علمى و اعزام كسانى به روم شرقى براى جلب كتابهاى يونانى ، اين سازمان را به صورت رسمى درآورد و طولى نكشيد كه نهضت ترجمهء علمى در بغداد به راه افتاد و نمايندگان همهء طوايف دينى از نواحى مختلف خلافت در آن شركت كردند . فعّاليّت ترجمه به مرحلهء كمال رسيد و بسا مىشد در اثناى ده تا بيست سال سه يا چهار ترجمهء جداگانه از يك كتاب آماده شده بود . در مدّتى كوتاه ، مؤلّفات بقراط ، جالينوس ، ارسطو ، اقليدس ، ارشميدس ، منلائوس ، آپولونيوس ، و مارينوس صورتى كه بنياد اساسى دانش يونانى بود به زبان عربى درآمد 82 و بسيارى زود در ميان اين نامهاى